Có một tin vui cho những ai đang sử dụng Windows 11, đặc biệt là những người lâu nay muốn nâng cấp nhưng không “với” tới được phiên bản hệ điều hành này do những yêu cầu tiêu chuẩn ngặt nghèo về phần cứng, trong đó có dung lượng RAM tối thiểu. Đó là Microsoft đã chính thức nhìn nhận cái “rào cản” RAM đó và xác nhận kế hoạch “trùng tu” Windows 11 để có thể chạy hiệu quả chỉ với mức RAM tối thiểu là 8GB – dung lượng phổ biến ở các PC, đặc biệt là laptop, thế hệ trước hay thuộc phân khúc phổ thông.

Có lẽ Microsoft giờ mới chịu “tỉnh giấc Nam Kha” không phải chỉ “chịu lắng nghe” người dùng, mà còn bởi sự cạnh tranh. Hồi tháng 3-2026, Apple đã tung ra thị trường dòng laptop MacBook Neo chạy hệ điều hành macOS, và nhanh chóng trở thành lựa chọn tốt nhất cho một chiếc máy tính có RAM 8GB. Microsoft muốn giành lại thị phần đã mất đó.

Khi Microsoft chính thức chấm dứt hỗ trợ kỹ thuật cho Windows 10 vào ngày 14-10-2025 sau 10 năm ra đời, người dùng Windows trên toàn thế giới chới với, dù chuyện này là lẽ thường tình và đã định trước. Vào tháng 12-2025, ước tính có 1 tỷ chiếc PC trên toàn cầu đang chạy Windows 10. Vấn đề là yêu cầu về phần cứng khắc nghiệt của Windows 11 khiến nhiều PC không thể nâng cấp lên Windows 11, cho dù Microsoft cho phép nâng cấp miễn phí từ PC chạy Windows 10. Mặc dù, Yêu cầu Hệ thống Tối thiểu để chạy Windows 11 chỉ ghi là tối thiểu 4GB RAM, nhưng thực tế “nói vậy mà không phải vậy”. Với 4GB, Windows 11 chỉ đủ mở máy, lướt web ít thẻ (tab) hoặc dùng ứng dụng văn phòng rất nhẹ; máy sẽ hay bị giật lag khi đa nhiệm.Ở mức phổ biến 8GB thì máy có thể chạy tốt các tác vụ hằng ngày, học tập và làm việc văn phòng cơ bản. Phải từ 16GB RAM trở lên thì máy mới có thể chơi game, làm đồ họa, dựng video hoặc mở nhiều ứng dụng cùng lúc mà không lo hết bộ nhớ. Còn vào thời của trí tuệ nhân tạo (AI), nếu muốn chạy các tính năng AI tại chỗ (on-device), PC phải có từ 32GB RAM trở lên.

Trong bối cảnh bình thường cách đây vài ba năm, khi RAM dồi dào trên thị trường với giá chấp nhận được, chuyện tăng thêm RAM cho PC chạy Windows 11 cũng đã khó với nhiều người (chủ yếu do ngân sách). Nhưng thảm kịch xảy ra khi cả thế giới rơi vào cuộc khủng hoảng bộ nhớ, khiến RAM vừa khan hiếm, vừa tăng giá gấp 2-3 lần.

Tác giả Omar Sohail trên trang WCCFTech ngày 1-8-2026 viết rằng: Cuộc khủng hoảng bộ nhớ trên toàn cầu gần như đồng nghĩa với việc các nhà sản xuất máy tính xách tay đang quay trở lại cấu hình RAM 8GB, nhưng nếu bạn đang sử dụng Windows 11 và muốn có trải nghiệm tốt, thì mức tối thiểu là phải có 16GB RAM được tích hợp sẵn hoặc cài đặt thêm. May mắn thay, Microsoft cuối cùng đã nhận ra rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đã thay đổi bối cảnh điện toán và đã hứa sẽ làm cho hệ điều hành mới nhất của mình tiết kiệm bộ nhớ hơn, mang lại sự nhẹ nhõm cho người dùng.

Mới đây, trên trang web của Microsoft và trên tài khoản X của mình ngày 31-7-2026, ông Pavan Davuluri, Chủ tịch mảng Windows và Thiết bị, Microsoft, đã xác nhận cam kết của công ty trong việc cải thiện đáng kể trải nghiệm Windows 11. Tối ưu hóa bộ nhớ có lẽ là một trong những vấn đề được người dùng phàn nàn nhiều nhất, và xét đến việc các ứng dụng AI đã chiếm dụng một phần lớn nguồn cung RAM, người tiêu dùng chỉ có thể nâng cấp lên máy tính xách tay có RAM 8GB trong phạm vi ngân sách cho phép. Theo ông Pavan Davuluri, một trong những nỗ lực “tinh chỉnh” Windows 11 trong năm 2026 là tối ưu hóa bộ nhớ cho phiên bản 8GB trở lên. Giảm thiểu lượng bộ nhớ Windows sử dụng để mang lại trải nghiệm Windows nhanh và mượt mà trên các máy tính mà khách hàng sử dụng hằng ngày.

Trang Windows Lastet (1-8-2026) cho biết: Windows Latest đã theo dõi sát sao lập trường khó hiểu và mâu thuẫn của Microsoft về dung lượng RAM cần thiết cho Windows 11 trong nhiều tháng. Công ty đã quảng bá 16GB là dung lượng RAM tối thiểu cho PC Copilot+, sau đó âm thầm ra mắt Surface Laptop giá 1.299 USD chỉ với 8GB RAM, một cấu hình mà theo tiêu chuẩn của chính Microsoft một năm trước đó là không thể chấp nhận được. Động lực mới này để tối ưu hóa Windows cho các thiết bị có 8GB RAM một phần là do sự thành công của MacBook Neo. Chiếc laptop giá 599 USD của Apple hoạt động mượt mà trên 8GB vì macOS được tinh chỉnh cho dung lượng này, và sự so sánh đó đã khiến các nhà sản xuất thiết bị Windows (OEM) phải “chữa cháy” đến mức Surface và Dell đã vội vàng tung ra các cấu hình 8GB của riêng họ, nhưng lại không có sự tối ưu hóa ở cấp độ hệ điều hành để hỗ trợ.

Mẫu Dell XPS 13 mới có cấu hình cơ bản chip Intel Core Series 3 (Core 5-320, 6 core), 8GB RAM LPDDR5X, 512GB SSD, màn hình cảm ứng 13.4″ Touch 2.5K (2560×1600) có giá từ 599 USD (giá cho sinh viên, giá chung từ 699,99 USD). Theo WCCFTech, trên chiếc laptop 8GB RAM này, chỉ nội để chạy Windows 11 thôi đã ngốn mất 70% RAM, mà không hề mở một cửa sổ hay chương trình nào. Ngay cả trên laptop 32GB RAM, chỉ cần mở vài thẻ Chrome tab thôi là đã sử dụng hết 40% RAM rồi.

Trên post X ngày 31-7-2026, ông Pavan Davuluri viết rằng: “Bên cạnh tất cả các lĩnh vực này, chúng tôi đã liên tục giới thiệu một số cải tiến về hiệu quả sử dụng bộ nhớ của Windows, từ việc tận dụng bộ phân bổ bộ nhớ hiệu quả hơn để giảm tải cho các ứng dụng và thành phần, tiếp tục tinh chỉnh WinUI 3 để các ứng dụng được xây dựng trên đó sử dụng ít bộ nhớ hơn theo thiết kế, cũng như thúc đẩy hiệu quả hoạt động của các thành phần Chromium và WebView2 khi chúng xuất hiện trong hệ điều hành.”

Theo giới chuyên gia, một trong những giải pháp chính mà Microsoft sẽ phải làm để giảm tình trạng “ngốn” RAM của Windows 11 là phát triển một WinUI mới (hiện nay là WinUI 2 có trên Windows 10). WinUI (giao diện người dùng Windows) là một lớp giao diện người dùng gốc trong Windows, chứa các tính năng điều khiển và phong cách hiện đại để xây dựng những ứng dụng Windows. WinUI 2 (có trong Windows 10 build 1703+) có hạn chế là chỉ tương thích với các ứng dụng UWP XAML. Trong khi đó, WinUI 3, phiên bản tiếp theo của WinUI framework dự kiến ra mắt vào cuối năm 2026, sẽ hoạt động với mọi loại ứng dụng Windows. WinUI 3 có thể được sử dụng trực tiếp làm lớp giao diện người dùng cho các ứng dụng Win32 và UWP. Hoặc nó có thể được sử dụng để hiện đại hóa dần dần giao diện người dùng của ứng dụng Win32, sử dụng XAML Islands để kết hợp với các công nghệ như WPF, WinForms, MFC, ComCtl32.

Một con “cá mập” ngốn RAM của Windows 11 là WebView2. WebView2 là công cụ giúp nhà phát triển nhúng nội dung web như HTML, CSS và JavaScript vào ứng dụng gốc bằng cách dùng nhân Chromium của trình duyệt Microsoft Edge. Nó cho phép viết code web một lần và dùng chung trên nhiều nền tảng ứng dụng máy tính, đồng thời tự động cập nhật các bản vá bảo mật từ hệ thống. Các ứng dụng dùng WebView2 giúp Windows 11 trông lung linh ảo diệu, mãn nhãn hơn. Nhưng có một “gót chân Achilles” là các ứng dụng WebView2 nặng hơn và chậm hơn so với các ứng dụng sử dụng WinUI code gốc. Đó là lý do, Microsoft đang tăng tốc chuyển Windows11 sang WinUI code gốc (native WinUI code). Windows Latest cho biết: Windows 11 không cần một tiến trình WebView2 chạy ngầm. Điều cần thiết là Microsoft tập trung nguồn lực vào việc giảm tải trong mọi ứng dụng inbox cho đến khi chúng trở nên nhanh và hiệu quả như các ứng dụng thời Windows 7.

Tác giả Omar Sohail nói rằng: “Hi vọng Microsoft sẽ giữ lời hứa, bởi vì với tình trạng thiếu hụt bộ nhớ (trên thị trường toàn cầu) dự đoán kéo dài đến năm 2028, chúng ta sẽ phải chấp nhận rằng cấu hình RAM 8GB sẽ trở thành cấu hình tương đương với 16GB, và cho đến khi cung và cầu ổn định, chúng ta chỉ còn cách làm quen với điều đó.”

Trong khi đó, tác giả Abhijith M B viết trên Windows Lastest (1-8-2026) rằng: Ngay cả với Windows 11 được tối ưu hóa cho 8GB, các mô hình AI cục bộ vẫn cần bộ nhớ thực để hoạt động, và rõ ràng đó là hướng đi mà cả Microsoft và Apple đang nhắm tới. Đến cuối năm 2026, một chiếc PC 8GB được tối ưu hóa sẽ xử lý tốt các tác vụ hằng ngày, nhưng nó sẽ không đáp ứng được nhu cầu trong tương lai nếu bạn muốn chạy bất kỳ thứ gì liên quan đến AI cục bộ thay vì trên đám mây. Điều này có nghĩa là 16GB không còn là mức tối thiểu cần thiết chỉ để giữ cho Windows 11 không bị nghẽn cổ chai, mà bắt đầu trở nên khả thi trong nhiều năm chứ không phải chỉ vài tháng. Tôi không nghĩ mình cần nâng cấp PC của mình trong thời gian tới, và đó là một vấn đề tốt. Một phiên bản Windows 11 gọn nhẹ hơn cũng đồng nghĩa với thời lượng pin tốt hơn, vì việc sử dụng bộ nhớ khi không hoạt động và các tiến trình nền là hai trong số những yếu tố gây hao pin lớn nhất trên máy tính xách tay.”

HOÀI XUÂN